Szlak Tatarski


Ruch turystyczny na Szlaku Tatarskim

Szlak Tatarski jest jednym z niewielu miejsc w Polsce, które można uznać za turystyczny produkt markowy, czyli niepowtarzalny w skali kraju i świata. Położony jest w samym sercu Puszczy Knyszyńskiej, co dodatkowo podnosi jego atrakcyjność.

Atrakcją przyciągającą co roku wielu turystów zarówno z kraju jak i zagranicy są dwa zabytkowe maczety oraz mizary, czyli cmentarze znajdujące się we wsiach Bohoniki i Kruszyniany. Są to miejscowości liczące niewielu mieszkańców, których jedynie niewielką część stanowią Tatarzy.

Obszar, na którym znajduje się szlak tatarski jest bogaty w ciekawostki turystyczne, do których należą atrakcje krajobrazowe, korzystne warunki klimatyczne, bogaty i zróżnicowany świat przyrody żywej z licznie występującymi gatunkami chronionymi. Poza tym zauważono niski stopień przekształcenia szaty roślinnej, która w znacznym stopniu zachowała cechy zbiorowisk naturalnych i półnaturalnych. Obszar ten ponadto charakteryzuje się dobrze zachowanym i harmonijnie ukształtowanym krajobrazem wiejskim oraz położeniem z dala od niekorzystnego wpływu cywilizacji przemysłowej. Ważnym czynnikiem jest również nagromadzenie się elementów etnograficznych, kulturowych i historycznych, wynikających z położenia na pograniczu Polski, Litwy i Białorusi. Z punktu widzenia atrakcyjności turystycznej rzeźba terenu odznacza się dużymi walorami krajobrazowymi. Istotą piękna jest duża różnorodność form geomorfologicznych, znaczne różnice wzniesień względnych, malowniczość dolin rzecznych. Harmonijne połączenie tych cech decydująco wpływa na podniesienie walorów estetycznych. Charakterystyczne ukształtowanie rzeźby terenu i warunki atmosferyczne sprzyjają uprawie sportów zimowych.

Dużą wartość dla Podlasia wnoszą elementy przyrody, które ze względu na swoje walory przyrodnicze i kulturalne są wyodrębnione i poddane ochronie. Ochrona tych elementów ma na celu zminimalizowanie niekorzystnych wpływów gospodarki i w różny sposób przejawiających się antropopresji. Do takich obiektów zaliczamy rezerwaty i pomniki przyrody. Podlasie jest miejscem, gdzie spotykają się różne narody i religie. Tworzą swoisty przekrój przez kulturę i historię całego kraju. Jest to jedyna w Polsce enklawa, w której wszystkie narody „żyją pod jednym dachem”. Już w XVIII w. współżyli tu Polacy, Tatarzy, Rosjanie, Białorusini, Niemcy i Żydzi. W tej swoistej wieży Babel powstał nawet specyficzny język białostocki, który jest mieszaniną języków wszystkich narodów zamieszkujących te tereny.

Mając świadomość atrakcyjności szlaku tatarskiego należałoby uświadomić sobie motywacje turystów przybywających na ten szlak. W tym celu przeprowadzono badania ruchu turystycznego. Oczywistym jest fakt, iż ruch turystyczny na Podlasiu jest sezonowy i zależy przede wszystkim od pory roku. Dlatego badanie ankietowe wśród turystów przeprowadzone zostały w okresie letnim, w miesiącach lipiec – sierpień 2002 roku. Przebadano 65 osób odwiedzających meczety w Kruszynianach i Bohonikach.

Wśród respondentów znalazło się niewiele więcej mężczyzn niż kobiet. Osoby te są przedstawicielami grup, z którymi przybyli na szlak. Przeważającą większość stanowią osoby w wieku od 30 do 55 lat. Równomiernie rozłożyła się populacja osób w wieku 30 – 39 lat i 40 – 49, a wynosi ona 23,1%.

Jeśli chodzi o wykształcenie to przeważająca większość należy do grupy osób o wykształceniu wyższym. Wiąże się to przede wszystkim z tym, że osoby te mają większy dostęp do informacji, rozszerzone zainteresowania i przede wszystkim większe możliwości finansowe. Wśród przebadanych osób 58% kobiet i 75,6% mężczyzn ma wykształcenie wyższe.

Turyści odwiedzający „Szlak Tatarski” przybywają z różnych stron kraju oraz z zagranicy. Jedynie 20% respondentów pochodzi z Białegostoku lub okolic. Pozostali na szlak przybyli głównie z większych miast Polski. Są to między innymi turyści z: Warszawy, Gdańska, Szczecina, Torunia, Katowic, Bydgoszczy, Gdyni, Łodzi. Turyści zagraniczni nie byli przebadani, jednak o ich obecności świadczą wpisy do Ksiąg Pamiątkowych, które udostępniane są w obu meczetach. Można w nich znaleźć wpisy osób przybywających z takich krajów jak Francja, Niemcy, Wielka Brytania, Dania, Japonia czy Arabia Saudyjska.

Pytania ankiety miały na celu zbadanie natężenia ruchu turystycznego na „Szlaku Tatarskim”. Dotyczyły one głównie powodu przyjazdu, z kim respondent podróżuje, miejsca i długości pobytu, oceny bazy żywieniowej i noclegowej oraz ocena szlaku i atrakcji regionu.

Powodem, dla którego respondenci przybyli na Szlak Tatarski okazała się chęć poznania kultury Tatarów lub regionu, gdyż według nich szlak ten jest jednym z elementów podróży. Takie zdanie wyraziło 48% przebadanych osób, czyli prawie połowa. Są to osoby, które ze względu na swoje wykształcenie, zainteresowania, lub wykonywany zawód interesują się kulturą różnych mniejszości lub różnorodnością kultur regionu podlaskiego.

Biorąc pod uwagę ilościową strukturę przebadanych najwięcej odwiedzających przybyło wraz z rodziną – prawie połowa, oraz ze znajomymi – ponad 40%. Wnioskować stąd można, że nie są to wyjazdy zorganizowane przez organizacje turystyczne a osoby indywidualne. Jedynie 9% przebadanych zadeklarowało, że na wycieczkę wybrało się ze zorganizowaną grupą. Były to pielgrzymki, wycieczki zakładowe, kolonie dziecięce oraz obozy harcerskie. Grupy takie liczyły od 11 do 52 uczestników.

Wśród rodzin najwięcej, bo aż 47% stanowią grupy dwuosobowe. Kolejną, z wynikiem 26% są grupy trzyosobowe. Pozostałe 27% są to w większości grupy cztero i pięcioosobowe.

Trochę inaczej struktura ta wygląda w przypadku turystów przybywających wraz z przyjaciółmi. Zdecydowaną większością, podobnie jak wśród rodzin, są grupy dwuosobowe. Jednak kolejne już zarysowują się inaczej. Grupy trzy, cztero i pięcioosobowe osiągnęły wielkości 14 – 15 %, a po 4% stanowią grupy sześcio, ośmio i dziewięcioosobowe. Największa, określona przez respondenta grupa znajomych liczy dziewiętnaście osób.

Najwięcej turystów zatrzymało się u rodziny, gdyż jest to najtańszy sposób spędzania wakacji. W następnej kolejności turyści korzystali z kwater agroturystycznych. Ta gałąź bazy noclegowej w województwie prężnie się rozwija, co przyczyniło się do dużego zainteresowania tą formą zakwaterowania. Nieliczni z przebadanych korzystali z usług hoteli, moteli i pensjonatów.

Połowa spośród respondentów zadeklarowała, że nie korzystały z noclegu. Są to osoby mieszkające w okolicy szlaku, jak i te, które trafiły na szlak przejazdem. Jednak wśród osób przebywających tu dłużej najwięcej grup przyjeżdżało na 5 dni. Miało to związek z urlopowym charakterem wyjazdów w okresie wakacji. Wiele osób przyjeżdżało na wycieczki dłuższe, siedmio, do dziesięciodniowych. Wyjazdy weekendowe, czyli dwu, trzydniowe preferuje ponad 20% przebadanych. Są to osoby, które głównie przy okazji pobytu u rodziny i znajomych zdecydowały się na odwiedzenie szlaku. Interesujące są rozważania na temat celu podróży respondentów, czyli pytania dotyczące odwiedzanych miejsc oraz uzyskanych informacji na temat Tatarów. Na pytanie skąd się Pan, Pani dowiedziała o „Szlaku Tatarskim” większość deklarowała, iż posiadane informacje pochodzą od rodziny i znajomych oraz z informacji turystycznych. Pozostałe kategorie można nazwać edukacyjnymi, czyli była to szkoła, literatura oraz media.

Najczęściej pomijanym pytaniem w ankiecie było pytanie o ocenę istniejącej w regionie bazy noclegowej i żywieniowej. Powodem takiego postępowania był fakt, że większość respondentów zatrzymała się u rodziny i znajomych. Spośród 65 ankietowanych osób jedynie 28 osób zdecydowało się odpowiedzieć na to pytanie ankiety.

Największa liczba respondentów, bo licząca aż 33% oceniła bazę noclegową jako niedostateczną. Oznacza to, że oczekiwania odnośnie możliwości noclegowych są większe od rzeczywistych. Jednak większość pytanych pozytywnie oceniła tą bazę, bo aż 63%. Wśród osób, które pozytywnie wypowiedziały się o bazie noclegowej, czyli oceniły jako bardzo dobrą, dobrą i dostateczna najwięcej korzystało z kwater agroturystycznych.. Również osoby, które zatrzymały się u rodziny lub znajomych pokusiły się o ocenę. Prawdopodobnie znają one dobrze region wraz z jego infrastrukturą lub kiedyś z niej korzystały.

Jeśli chodzi o bazę żywieniową to jej ocena trochę różni się od oceny bazy noclegowej. Wiąże się to z tym, że kuchnia regionu jest specyficzna i każdy z pytanych może mieć inny, indywidualny stosunek do spożywanych dań.

Ocena bazy żywieniowej była bardziej pozytywnie. Jedynie 33 pytanych wypowiedziało się o niej negatywnie. Najczęściej były to osoby, które zatrzymały się w gospodarstwie agroturystycznym lub na polu namiotowym. Wnioskować stąd możemy, że nie odpowiada im kuchnia regionalna przygotowywana przez gospodarzy lub dostęp do sklepów z żywnością jest ograniczony.

Pytanie o odwiedzane miejsca na „Szlaku Tatarskim” ujawniło fakt, iż większość respondentów była na szlaku już nie po raz pierwszy. Spośród pytanych ponad połowa zadeklarowała, że była w Bohonikach lub Kruszynianach. 47% zwiedziła oba wymienione miejsca.

Do najczęściej odwiedzanych miejsc na „Szlaku Tatarskim” należy meczet w Kruszynianach. Jak się powszechnie uważa jest on bardziej interesujący od tego w Bohonikach. Większość turystów jako pierwszy cel podróży wybiera Kruszyniany, dlatego Bohoniki a w szczególności mizar są często pomijane.

Podczas badań zapytano turystów o miejsca najczęściej odwiedzane w regionie. Należą do nich: Święta Woda, Budy, Kleszczele, Sokółka, Królowy Most, Gródek, Wierszalin, Różanystok, Czyże, Jałówka, Kuźnica Białostocka, Knyszyn.

Z przeprowadzonej ankiety wynika, że turyści chętnie odwiedzają Szlak Tatarski. Jednak głównymi barierami stojącymi im na drodze jest brak informacji oraz niezadowalająca infrastruktura turystyczna. Podlasie jest regionem, który wymaga przede wszystkim rozbudowy i polepszenia warunków bazy noclegowej i żywieniowej oraz promocji i reklamy zarówno w regionie jak i w całym kraju.