Szlak Tatarski


Meczet w Bohonikach

Meczet to muzułmańska budowla kultowa, która w swym liturgicznym kanonie składa się z obszernej sali modlitw podzielonej na dwie części (męską i żeńską), zwykle pokrytą kopułą; poprzedzającego ją dziedzińcem otoczonym kolumnadą. Zasadniczym i nieodzownym elementem sali modlitw jest michrab - nisza lub wnęka wskazująca kierunek na Mekkę(1) oraz minbar - kazalnica, używana w czasie nabożeństwa piątkowego do wygłaszania tzw. hud’by(2) stojąca przy tej samej ścianie co michrab. W Polsce kierunek na Mekkę jest południowy i wynosi 240 stopni.

W Rzeczypospolitej obecnie znajdują się trzy meczety w Bohonikach, Kruszynianach i nowy w Gdańsku. Dwa stare meczety zbudowane są z drewna, meczet w Gdańsku jest murowany i stylizowany w sposób orientalny, z charakterystycznym wysokim na 33 metry minaretem. Meczety w Bohonikach i Kruszynianach są budowlami niewielkimi i skromnymi nie posiadają też minaretów; pozostawiono tylko pozorne wieżyczki sygnaturkowe. W dawnej Rzeczypospolitej nie było meczetów murowanych ze względu na koszty, których małe gminy muzułmańskie nie mogły udźwignąć. W czasach przeszłych budowanie nowych meczetów wymagało każdorazowo zgody królewskiej oraz akceptacji biskupa wileńskiego. Zgodę taką łatwo było otrzymać w czasach tzw. "białych chanów" czyli królów z dynastii Jagiellonów.

W wieku XVII został wybudowany pierwszy meczet przez osadników. Nie wiemy dokładnie, w którym roku powstał kształt obecnego bohonickiego meczetu gdyż pierwotny spalił się w pożarze wsi a wraz z nim cała dokumentacja, przyjmuje się że pochodzi on z roku ok. 1900. Nie należy przy tym całkowicie wierzyć tej dacie ponieważ są to tylko hipotezy, brak materiałów źródłowych uniemożliwia dokładne umiejscowienie go w czasie. Obecny meczet położony jest we wsi Bohoniki oddalonej od Sokółki o ok. 7 km w kierunku wschodnim. Podobnie jak inne obiekty tego typu, powstałe na Litwie i Białorusi meczet ten jest budowlą o nieskomplikowanej bryle, jasnym układzie przestrzennym i bardzo oszczędnym detalu. Zbudowany jest na planie zbliżonym do kwadratu (dł. 11,49 m szer. 8,03 m) całkowita kubatura obiektu wynosi 460,1 m3, meczet podzielony jest na 3 pomieszczenia części męską i żeńską (ze względu na wymogi religijne) oraz wspólny przedsionek. W części męskiej znajduje się galeria wsparta na dwóch słupach służy ona w celu zwiększenia powierzchni meczetu. Po wejściu do świątyni widzimy leżące w salach modlitw dywany (rzecz niespotykana w innych świątyniach) podyktowane jest to wymogiem zachowania czystości w meczecie. Muzułmanin przed wejściem do meczetu zobowiązany jest do zdjęcia obuwia, oraz do wzięcia rytualnej ablucji. W meczecie nie zobaczymy żadnego wizerunku, na ścianach są jedynie wypisane wersety z Koranu, podłoga zasłana dywanami. "Do świątyni nie godzi się nikomu wejść bez zrzucenia obuwia"(3). Zakaz przedstawiania postaci ludzkich bądź zwierzęcych wykształcił nowy rodzaj zdobnictwa, zwany od krajów, które go zastosowały arabeską jest to motyw winorośla pnącego. Na ścianach meczetu zawieszone są muchiry są to cytaty wersetów z Koranu(4) w języku arabskim. Cała liturgia odbywa się w języku arabskim. Meczety polskie nie mają strzelistych minaretów a jedynie cebulowato zakończone kopuły ze złoconym półksiężycem symbolem Islamu. Ściany zewnętrzne malowane są na kolor zielony, meczet przykryty jest 4-spadowym dachem namiotowym, pokrytym jest gontem po remoncie w roku 1985, wcześniej kryty był blachą ocynkowaną. Meczet z zewnątrz i wewnątrz wyłożony jest deską szalunkową, wewnątrz pomalowany jest lakierem chemoutwardzalnym (który w wyniku nieudolności pracowników konserwatora zabytków w Białymstoku do dzisiaj nie wysechł). Wejście do meczetu wyłożone polbrukiem. Działka na której znajduje się świątynia zajmuje powierzchnię 44 arów i jest porośnięta wysokimi drzewami lipa, klon, topola. Ogrodzenie wykonane jest z siatki metalowej w ramach z kątownika, brama wejściowa jest półkolista koloru zielonego.


(1) - Mekka święte miejsce Islamu, w czasie modlitwy wszyscy wierni na całym świecie zwracają się twarzą w jej kierunku. Miasto Mekka leży na Półwyspie Arabskim.
(2) - Hud’ba kazanie , pouczenie wiernych w czasie modlitwy piątkowej.
(3) - St. Kryczyński , Tatarzy litewscy..., op. cit.,s. 190.
(4) - Koran święta księga Islamu składająca sie ze114 sur – rozdziałów.Prawidłowa wymowa Kur’an.

Galeria: Meczet w Bohonikach (z zewnątrz)

Galeria: Meczet w Bohonikach (w wewnątrz)

Galeria: Mizar w Bohonikach